در صحن و سرای ملکوتی حضرت رضا(ع)، سالهاست لهجهها و گویشهای مختلف در ذکر «یا رضا(ع)» به وحدت میرسند. لهجهها و گویشهایی که در عین تکثر، نماینده یک محبت واحد و عشقی یگانه در بستر سالیان هستند. «حسینیه حرم» چند سالی است که محفلی برای میراثداری از این وحدت شده است. این محفل فراتر از یک میزبانی ساده، به پلی میان تاریخ، جغرافیا و ارادت تبدیل شده تا میراثی را که ریشه در تار و پود فرهنگ اقوام ایرانی و ملل اسلامی دارد از گزند فراموشی نجات دهد.
بازگشت به ریشهها؛ وقتی نخل و کتل به پابوس میآیند
آیینهای عزاداری در ایران، تنها مناسک مذهبی نیستند؛ آنها شناسنامه فرهنگی هر اقلیماند که با زبان، لباس، ابنیه و اقلیم گره خوردهاند. برنامه «حسینیه حرم» از برنامههایی است که در سالهای اخیر با محوریت حرم مطهر امام رضا(ع) و با حضور هیئتها، گروههای مردمی و عزاداران اقوام مختلف از استانهای مختلف کشور برگزار میشود. سید مهدی سجادیزاده، مسئول اجرای برنامه «حسینیه حرم» در گفتوگویی از دغدغهای میگوید که نطفه این حرکت هویتبخش را بنا نهاد: «بسیاری از شیوههای سنتی سوگواری، این گنجینههای شفاهی که با عرق ملی و هویت بومی ما عجین شدهاند، در هیاهوی زمانه در حال کمرنگ شدن بودند. حسینیه حرم آمد تا این خردهفرهنگها را شناسایی و در قلب تپنده جهان تشیع، یعنی حرم مطهر رضوی دوباره احیا کند».
او با مثال زدن از تفاوت ظریف اما معنادار حلقههای عزاداری خوزستان و بوشهر، یادآور میشود که چگونه یک آیین واحد، در جغرافیای متفاوت، رنگ و بوی بومی به خود میگیرد و «حسینیه حرم» محیطی است برای نمایش این «تکثر در وحدت».
از یک استان تا گستره بینالملل؛ روایت یک رویش
آنچه در سال ۱۳۹۹ با حضور تنها یک استان آغاز شد، امروز به درختی تناور بدل شده است. سجادیزاده با افتخار از مشارکت ۲۲ استان کشور و پنج شهرستان از خراسان بزرگ سخن میگوید. اما مرزهای این حسینیه، محدود به جغرافیای ایران نیست؛ نجوای سوگ از افغانستان، هند، پاکستان، عراق و حتی کشورهای انگلیسیزبان نیز در این آیین طنینانداز شده و امسال چشمانداز برنامه به سوی میزبانی از عزاداران بحرین و سوریه دوخته شده است.
سپردن کار به دست صاحبخانه؛ تجلی مردمی بودن آستان قدس
یکی از نقاط عطف این میزبانی، تأکید بر فلسفه «میزبانی مردمی» است. در «حسینیه حرم»، آستان قدس رضوی تنها بسترساز است و میاندار اصلی، تشکلهای مردمی، کانونهای خدمت رضوی، بسیج و شورای هیئات مذهبی هستند. سجادیزاده در این باره میگوید: «در کنار حرم مطهر، نهادهایی مانند سازمان تبلیغات اسلامی، بسیج، کانونهای خدمت رضوی، شورای هیئات مذهبی، کانون مداحان، گروههای مردمی و جهادی در اجرای این برنامه همکاری دارند. بخش مهمی از اجرای این برنامه نیز باتکیهبر ظرفیتهای مردمی و هیئتهای مذهبی انجام میشود».
سجادیزاده معتقد است: «هدف ما شریک کردن مستقیم مردم در محافل امام رضایی است. هدف دیگر این است که اقوام، استانها و قومیتهای مختلف در مراسم حرم مطهر بهصورت فعال حضور داشته باشند و مردمیبودن ساحت حضرت رضا(ع) بیشازپیش جلوه پیدا کند. ما میخواهیم اقوام ایرانی حس کنند این حرم، خانه پدری آنهاست و میتوانند با همان لهجه، لباس و سنت بومی خود به ساحت حضرتش عرض ادب کنند».
چالشهای مسیر؛ اشتیاقی که فراتر از توان مالی است
خبر خوب سجادیزاده درباره پوشش رسانهای این برنامه نشان از دغدغه اشاعه میراث ایرانی اسلامی در آستان قدس دارد. او در این باره میگوید: برنامههای استانها معمولاً پخش زنده دارند و بسته به جذابیت و ظرفیت هر برنامه، از شبکههایی مانند شبکه یک، دو، سه، قرآن، افق و دیگر شبکهها بهصورت زنده، ضبطی یا در قالب خلاصه و گزارش پخش میشوند.
با وجود استقبال فراوان و پخش زنده این مراسم از شبکههای سراسری (یک، دو، سه، قرآن و افق) همچنان برخی مناطق از این میزبانی دور افتادهاند. مسئول اجرای برنامه خاطرنشان میکند: ظرفیت حضور گروههای عزاداری تا پنج برابر وضعیت فعلی است، اما محدودیتهای مالی و اجرایی، مانعی برای حضور برخی از اصیلترین آیینها شده است؛ مانعی که رفع آن، نیازمند حمایتی جامعتر برای صیانت از این میراث است.
وی میافزاید: اگر مسائل مالی و پشتیبانی برخی استانهای محروم حل شود، میزان مشارکت و استقبال میتواند چندبرابر افزایش پیدا کند؛ بهگونهای که ظرفیت حضور گروههای عزاداری دستکم چهارتا پنج برابر بیشتر خواهد شد.
پایانبندی: ادای دین به نخستین بانی روضه
در ورای تمام هماهنگیها و تشریفات رسانهای، یک حقیقت معنوی نهفته است. سجادیزاده سخن خود را با یادآوری یک اصالت تاریخی به پایان میبرد: «ما حضرت رضا(ع) را نخستین بانی مجالس عزاداری محرم میدانیم. حضور این اقوام و طنینانداز شدن سنتهای کهن در حرم مطهر، نه صرفاً یک نمایش فرهنگی، بلکه ادای دینی است از سوی فرزندان این سرزمین به امام مهربانیها؛ همو که خود، مجلس سوگ جدش را بنا نهاد».
«حسینیه حرم» امروز تنها یک برنامه نیست؛ موزهای زنده از ارادت است که در آن، هر دمام، هر سنج و هر بیتِ محلی، گواهی است بر این حقیقت که شعله عشق به حسین(ع) با رنگها و زبانهای مختلف، در پناه خورشید توس هرگز خاموش نخواهد شد.
نظر شما